Çanakkale’nin bağrında kimsesizdi, torunlarına kavuştu! ‘Bakıp sanmayın ki ben öldüm’

Fazilet Şenol / Milliyet.com.tr – Çanakkale, bugün yaşadığımız topraklar için hayatını feda etmiş binlerce insana ev sahipliği yapıyor. Birçoğunun adı, yaşı, nereli olduğu bile bilinmiyor. Neredeyse hiçbirinin bir mezar taşı yok. Bugün Çanakkale’ye giden birçok kişi de bastığı toprağın altında yatan binlerce kefensiz asker olduğunu bilerek adımlarını atıyor. 100. yılını devirdiğimiz cumhuriyetin kurulmasında atılan ilk adımlarından biri olan, bugün 109. senesini kutladığımız Çanakkale Zaferi ise geride birçok askerin anısını ve hatırasını yaşatıyor. Seyit Onbaşı, Albay Cevat Çobanlı, Nezahat Onbaşı bu isimlerden bildiğimiz sadece birkaçı. Her geçen gün Çanakkale’de ‘Tarihi Yarımada’da yapılan çalışmalar bilmediğimiz birçok gerçeği gün yüzüne çıkarıyor. Onlardan biri de tam 102 yıl sonra keşfedilen eşi benzeri görülmemiş Safranbolulu Mehmet Çavuş’un mezar taşı. Üzerinde yazan şiirle tüyleri diken diken eden bu mezar taşının hikayesini Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Öğr. Gör. İsmail Sabah, bilinmeyen tüm detaylarıyla anlattı.

‘BAKIP SANMAYIN Kİ BEN ÖLDÜM’

Cephe gerisinde olmasından dolayı 1915’te muharebeler esnasında yaralananların ilk bakım yapıldığı yer olan Ağadere Mevkii, Çanakkale’de şehit olan birçok askerin defnedildiği yerlerden biri. Öyle ki Avustrulyalı savaş muhabiri ve tarihçi Charles Bean, Ağadere’ye gerçekleştirdiği bir ziyaret sonrasında 3 bin Türk askerinin bu bölgeye gömüldüğünü söylese de zaman içinde şehitlere ait birçok iz ortadan kayboldu. Ancak 2017’de Ağdere’de yapılan araştırmalar esnasında çalıların arasında bulunan mermer parçası şehitlerin birinden bir iz taşıyordu. “Oraya gittiğimizde ve mezar taşını okuduğumda eşsiz bir mezar taşıyla karşılaştığımızı fark ettim” diyen Öğr. Gör. Sabah, Safranbolulu Mehmet Çavuş’a ait olduğunu tespit ettiği mezar taşında şu ifadeler yer alıyordu:

“İhvana,

Bakıp sanmayın ki ben öldüm,

Değil ancak askerin son rütbesin buldum,

Din ve vatanımız yaşaması için Türk’ün,

Bilin ki kardeşler en şereflidir bu ölüm.

42. Alay’ın 2. Tabur’undan Zağferanbolulu Kalıpçı Ali usta mahdumu Mehmet Çavuş,

Ruhuna Fatiha 25 Temmuz 1331″

Mezar taşı miladi takvimle 7 Ağustos 1915’te yapılmıştı. ‘Bakıp sanmayın ki ben öldüm’ cümlesiyle Bakara Suresi’nin 154. ayetine (“Allah yolunda öldürülenler için ölüler demeyiniz. Hayır, onlar diridirler, fakat siz bilemezsiniz”) vurgu yapıldığını dile getiren Öğr. Gör. İsmail Sabah, “‘Askerin son rütbesi’ ifadesi de en yüksek rütbe olan şehitliğe ulaştığını ifade ediyordu. Çok ender bir şey bu. Sözler gerçekten çok anlamlı ve Çanakkale Savaşı’nda mezar taşına sahip olan şehit sayımız da çok az. Mezar taşı olan 8-9 tane şehidimiz var, fazla da yok” ifadelerini kullandı.

‘GERÇEKTEN ÇOK SEVİLEN BİRİ OLMASI LAZIM’

Milli Savunma Bakanlığı arşivi üzerinden yaptığı araştırmalar sonucu Mehmet Çavuş’un 42. alayın 2. taburunda Kazım Karabekir’in askeri olduğu, Kerevizdere Muharebeleri’nde yaralandığını, Ağadere’ye yaralı olarak taşındığını ve kurtulamadığı için vadinin yamacına defnedildiğini söyleyen Öğr. Gör. İsmail Sabah şu ifadeleri kullandı:

“Burada bizim için önemli olan şu. O kadar çok yaralı geliyor ki bunların çoğu kurtulamıyor, kurtulamayınca da vadi yamacına defnediliyor. İlginç olan bu tip definlerde askerin başına bir taş dikilip o şekilde gömülmesi. Mezar taşını kimin yaptırdığını bilmiyoruz. Normalde böyle bir uygulama yok, hele ki muharebe esnasında. Günde 10 bin zaiyat verildiği bir muhabereden bahsediyoruz, bunların 3 bin 500’ü şehit. Bırakın bir mezar taşı yapmayı, askerleri tek tek gömme şansınız bile yok. Geniş çukurlar kazılıp kat kat oldukları yere yığılıyorlar, araya kireç üzerine toprak atılarak şehitler defnediliyor. Bu şekilde toplu definlerin yapıldığı bir muharebeden bahsediyoruz. Keza cephe gerisinde de binlerce yaralı asker sargı yerine geliyor. Bu esnada bunlara bir mezar taşı yapılabilmesi için gerçekten çok sevilen biri olması lazım, bunun başka bir açıklaması yok. Çok büyük ihtimalle sevilen, sayılan biriydi ki hatırası yaşasın diye bir mezar taşı yaptırıldı. Savaş ortamında bunu nasıl yaptılar gerçekten açıklaması çok zor.”

Mehmet Çavuş (solda ayakta)  ve mezarında yazan metin

102 SENE SONRA TORUNLARIYLA BULUŞTU

Mezar taşının tespitinden sonra medyaya yansıyan haberler ise Mehmet Çavuş’un torunlarıyla kavuşmasını sağladı. Tam 102 sene sonra tekrardan görünür olan Mehmet Çavuş’un torunu İsmail Nakipoğlu, internette karşılaştığı ‘102 yıl sonra şehit mezarı bulundu’ başlıklı haberi okuğunda mezar taşı bulunan şehidin dedesi olduğunun farkına vardı. “Emin olmak için aile büyüklerimizden birini aradım, doğru olduğunu söylediler. İsmail Hoca’yla iletişime geçtik” diyen Nakipoğlu, şu ifadeleri kullandı:

“Çok heyecanlandık tabii. Mezar taşında yazılı olan şey çok anlamlı. Bizde dedemizin resmi vardı, teyzesinin oğluyla birlikte asker kıyafetiyle çekilmişti. Onun dışında başka bir hatırası yok. Çünkü dedemin eşi de dedemin ölüm haberi gelmeden vefat etmiş, birbirlerinden habersiz ölmüşler. O yüzden anılarını saklayacak biri kalmamış. Ancak dedemin şehit rütbesini aldığını biliyordum. Kayıtlarda da çıktı zaten. Genelkurmay kayıtları hâlâ çok sağlam durduğu için oradan da onay geldi, çok gururlandık. İnanılmaz güzel bir duygu.”

‘AÇ SAVAŞTIK, ÇOCUK ASKER VARDI İDDİALARI GÖLGE DÜŞÜRÜYOR’

Çanakkale’de savaşan neslin kendisinden sonraki nesle çok kıymetli bir miras bıraktığını söyleyerek günün anlamına vurgu yapan Öğr. Gör. İsmail Sabah, Türk milleti olarak büyük bir zafere sahip olduğumuzu ancak her sene ‘Çanakkale’de çocuk askerler vardı, açlıkla savaştık’ gibi ifadelerin zafere gölge düşürdüğünü söyledi.Çanakkale’de çocuk asker vardı demek aslında Türk ordusunu çocuk asker savaştırmakla suçlamak demektir. Böyle bir tezat durum var” diyen Sabah, “Bu biraz arabesk kültüründen mi kaynaklanıyor bilmiyorum ama biz kendi ordumuzu çocuk asker savaştıran bir ordu olarak itham etmiş oluyoruz. Bunun bir belgesi, kaydı da yok. Osmanlı, kanunları olan bir devletti ve bu kanunlara göre insanlar savaşa çağırılırlardı. Çanakkale Savaşı’nın ancak sonuna doğru 18 yaşındakiler silah tutmaya çağırılıyordu. Askerlere de hemen ‘Seni aldık, git cepheye’ denilmedi. Eğitime tabi tutuldular ve ona göre cepheye gönderildiler. Zaten 18 yaşındaki bir asker cepheye sevk edilene kadar savaş bitti” diye konuştu.

2017’de mezar ve mezar taşının tesadüfen bulunduğu ilk an (üstte) ve koruma altına alındıktan sonra Mehmet Çavuş torunlarıyla… 

Çanakkale’de askerlerin açlıkla savaştığı iddialarına ise, “Çanakkale Cephesi I. Dünya Savaşı’nda en iyi beslenen cepheydi” diyerek cevap veren Öğr. Gör. İsmail Sabah, sözlerini şöyle noktaladı:

“Çanakkale payitaht bölgesine yakındı. Çanakkale’ye yönelik bir saldırı İstanbul’a, dolayısıyla devletin varlığına yönelik bir saldırı olduğu için payitaht varını yoğunu buraya döküyordu. Yani burada açlık gibi bir şeyin olması mümkün değil. Askerlerin yediği yemeklerin kalorileri bile hesaplanıyordu. Ben binlerce kayıt okumuş biri olarak söylüyorum. Bu bilgiler doktorlar tarafından tümen komutanlarına gönderiliyordu. Yağsız, tuzsuz bir çorbayla 8 buçuk ay boyunca askeri savaştıramazsın. Napolyon’un da dediği gibi ‘Ordu midesinin üstünde yürür.’ O dönemde alaylar cepheye nakledilirken özellikle vapurların altına sadece atlar ile katırlar değil, o alayın beslenmesini sağlayacak koyun, kuzu da yükleniyordu. Kesip saklama, dondurma şansınız olmadığı için hayvanlar canlı getirilip yemek yapılacağı zaman kesilip yediriliyordu. Bu sebeple popülerliğin yarattığı tahribattan maalesef Çanakkale’yi kurtaramıyoruz.”

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

bahsegel giriş
casibom giriş
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
superbetin
sekabet giriş
setrabet giriş
supertotobet giriş
tarafbet giriş
tipobet giriş
tulipbet giriş
tümbet giriş
vdcasino giriş
winxbet giriş
betpark
betroad
bets10
bettilt
betvole
casibom
casinomaxi
casinoper
dinamobet
grandpashabet
goldenbahis
holiganbet
hovardabet
imajbet
interbahis
jojobet
asyabahis
bahigo
limanbet
makrobet
mariobet
meritking
mobilbahis
mostbet
cratosslot
sekabet
dinamobet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
bahigo
onwin
bahigo
betcup
matbet
mariobet
mariobet
limanbet
dinamobet
1xbet
nakitbahis
ngsbahis
bahigo
onwin
paribahis
perabet
piabet
pinup
pulibet
redwin
sahabet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
piabet
pulibet
sahabet
setrabet
slotbar
superbahis
timebet
tipobet
tumbet
vdcasino
vevobahis
bahiscom
casibom giriş
lidyabet giriş
lidyabet
jojobet
betmarlo giriş
marsbahis giriş
betcup giriş
bets10
Asyabahis
betmoon
betnano
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
superbet
tarafbet
tipobet
tulipbet
tumbet
winxbet
neyine
noktabet
norabahis
oleybet
onbahis
onwin
orisbet
padisahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
pokerbeta
polobet
pusulabet
redwin
kralbet
ligobet
mariobet
limanbet
limanbet
matadorbet
matbet
meritking
milanobet
milosbet
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
gobahis
gorabet
hilbet
ikimisli
Abdulla62630105
jetbahis
jojobet
klasbahis
betpark
betpas
betper
interbahis
goldenbahis
betcup
slotbar
asyabahis
xslot
restbet
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
supertotobet
superbet
tipobet
tarafbet
tulipbet
tumbet
winxbet
vdcasino
maltcasino
milanobet
milosbet
mobilbahis
mrbahis
nakitbahis
extrabet
favoribahis
favorisen
gobahis
gorabet
grandpashabet
hilbet
ikimisli
imajbet
intobet
jasminbet
jetbahis
jojobet
klasbahis
betorspin
betpark
betpas
betper
betroad
betsat
bettilt
betturkey
betvole
casibom
casinovale
celtabet
dinamobet
discountcasino
dumanbet
elexbet
elitbahis
betebet
betexper
betine
bet
betkolik
betkom
betlike
betmatik
betnis
betonred
bahisal
bahiscom
bahsegel
baymavi
baywin
1xbet/a>
7slot
akcabet
aresbet
asyabahis
bahigo
bahis1000
vevobahis
kingbetting
anadolucasino/a>
goldenbahis
betticket
betovis
casinoper
kartal escort
avcılar escort
esenyurt escort
bahçeşehir escort
beylikdüzü escort
bakırköy escort
halkalı escort
şirinevler escort
şişli escort
istanbul escort
esenyurt escort
avcılar escort
tarafbet
betist giriş
showbet
xslot giriş
favorislot
barn festival
pragmatic slot oyunları
radissonbet
egt oyna
betmarlo
floating dragon oyna
bonus hunt" rel="dofollow">bonus hunt">bonus hunt
aresbet
tombala oyna
wild wild riches oyna
betibom
dog house megaways
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
wild west gold oyna
markaj giriş
trwin giriş
altıncasino
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
sugar rush oyna
hiperwin
sweet bonanza oyna
diyarbet
diyarbet
mrbahis
favorislot
markaj giriş
trwin
big bass bonanza oyna
gates of olympus oyna
egt oyna
favorislot
markaj giriş
trwin
betingo
bahisbudur
casi pol
casipol giriş
casipol giriş
casipol
casipol
romabet
mrbahis
casipol şikayetvar
casipol giriş
casipol twitter
casipol şikayet
casipol
casipol güncel giriş
casipol güncel
casipol giriş
casipol girişi
Ümraniye Escort